Heldenschets: Andrée van Es

Welkom bij weer een nieuwe blog! Het is dan wel zondag, maar dat betekent voor mij zeker geen rustdag. Integendeel. Voortaan staat de laatste dag van de week in het teken van de serie “Heldenschetsen” op dit weblog. Elke zondag zal ik een politicus uit heden of verleden kenschetsen die van grote waarde is geweest voor de progressieve, linkse en/of groene politiek. Politici die, in ieder geval voor mij persoonlijk, grote inspiratiebronnen zijn. Helden.

Zoals het beleefde gezegde luidt: “Vrouwen gaan voor.” De startrenner in deze portrettenestafette is dan ook naar goed gebruik van het feminiene geslacht. Tegenwoordig is zij wethouder en loco-burgemeester namens GroenLinks in Amsterdam. Als fractievoorzitter in de Tweede Kamer van een van diens voorgangers, de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP), verwierf ze vanaf halverwege de jaren ’80 landelijke bekendheid. Nadat ze vanaf de jaren ’90 terugtrad uit de spotlights is ze nu als Amsterdams Wethouder van het Jaar back on top. De primeur in de reeks “Heldenschetsen” gaat naar: Andrée van Es.

Toen ik in 1991 geboren werd, had Andrée van Es zich al weer bijna een jaar teruggetrokken uit de nationale politiek. In november 1990 stond ze haar zetel af aan een nieuw GroenLinks-gezicht, Leoni Sipkes, om zich vervolgens twintig jaar in relatieve anonimiteit te begeven. Persoonlijk had ik Van Es dus helemaal niet kunnen kennen. Waarom trok deze vrouw dan toch mijn aandacht? Dat komt op het conto van oud-partijleidster Femke Halsema. Meerdere malen las ik dat haar politieke idool ene Andrée van Es was. Dat maakte mij nieuwsgierig. Wie zou zij zijn? Een aantal jaar terug ging ik voor mijzelf op onderzoek uit en ontdekte een sterpoliticus.

Van Es drong al op jonge leeftijd door tot de nationale politiek. Dankzij de verkiezingswinst van 1981 kwam ze als 28-jarige namens de PSP in de Tweede Kamer. En al snel maakte ze furore. Met haar strijd tegen discriminatie van minderheden en grote toewijding voor asielzoekers groeide Andrée van Es uit tot een geliefd Kamerlid. Bevlogen, passievol en gedegen. Paul Rosenmöller zou later zelfs erkennen dat ze het populairste fractielid was van de eerste GroenLinks-afvaardiging in het parlement.

GroenLinks. Daar noem ik het al. Toen Van Es eind 1985 gekozen werd tot partijleider van de PSP bestond GroenLinks nog helemaal niet. Toch was het halverwege de jaren ’80 inzet van de richtingenstrijd binnen de PSP. Van Es was groot voorstander van hechtere samenwerking met de andere partijen van ‘klein links’: PPR, CPN en EVP. Zittend partijleider Fred van der Spek moest hier daarentegen niets van hebben. Ondanks zijn voorsprong als de fractievoorzitter van dat moment, won Van Es de richtingenstrijd. Haar sterke persoonlijkheid en retorica hielpen haar de eerste vrouwelijke fractievoorzitter van de PSP te worden. En de weg naar verdere samenwerking met de genoemde partijen kon voor het eerst definitief ingeslagen worden.

Niet te breken. Dat was Andrée van Es. Zo weigerde ze haar Kamerzetel (de enige op dat moment voor de PSP) op te geven tijdens haar zwangerschap. Ondertussen spande ze zich hartstochtelijk in voor de oprichting van de fusiepartij GroenLinks. En die kwam er. De PSP (of in ieder geval het kader) was zeker niet de meest enthousiaste deelnemer aan de samenwerkingsgesprekken. Met Saar Boerlage als partijvoorzitter had zich in de top van de partij bovendien een fel tegenstander van een linkse samensmelting genesteld. Maar Van Es wist met haar leiderschap en overredingskracht toch het pacifistisch-socialistische ledenbestand te overtuigen. In 1989 was het zover. Nadat een intern referendum bij de PSP had uitgewezen dat 70% van de deelnemende leden zich als voorstander had verklaard voor verdere samenwerking met ‘klein links’, kon Groen Links (zoals het toen nog geschreven werd) opgericht worden. Naast gedreven politica manifesteerde Van Es zich dus ook als uitstekend bestuurder.

Andrée van Es werd bij de verkiezingen van 1989 de #2 van GroenLinks. Nederland kende mede dankzij haar harde werk een nieuw blok op links. Lang zou Van Es voor GroenLinks niet meer in de Kamer zitten. In 1990 verliet ze het parlement om de weg voor nieuwe partijleden vrij te maken en zich meer te richten op haar privéleven. Een lange tijd van politieke stilte volgde.

Sinds vorig jaar is Andrée van Es gelukkig weer terug in de politieke arena. En hoe! Als wethouder in Amsterdam was ze direct populair. Dusdanig, dat ze met de prijs Amsterdams Wethouder van het Jaar aan de haal ging. Opnieuw zet ze zich met heel haar hart in voor de emancipatie van minderheden en de bestrijding van discriminatie. Daarnaast durft ze hard, maar sociaal in te grijpen. Zo verlangt ze van uitkeringsgerechtigden een duidelijke tegenprestatie, met als laatste noodgreep dat zij anders hun uitkering verliezen. In tijden van bezuinigingen een pijnlijke, maar noodzakelijke ingreep. Maar Andrée zou Andrée niet zijn, als ze de gemeente Amsterdam niet volledig in zou laten zetten op banencreatie, zodat deze mensen hun inkomen niet verliezen.

Onlangs was Van Es ook weer eens over de landelijke politiek te horen. In een radio-interview met de EO sprak ze van een ‘lelijke uitglijder’ die Mariko Peters en GroenLinks hadden begaan inzake ‘Marikogate’. Van Es benadrukte het belang van integriteit in de politiek en was niet te spreken over de gekozen uitvlucht, getypeerd door onhelderheid, van GroenLinks. Daarmee toont Andrée van Es aan zelf zeer integer te zijn: kritiek op het functioneren van de eigen partij schuwt ze niet.

Andrée van Es. Ondanks dat ze al jaren meedraait, duidelijk een politicus van nu. Populair, recht voor haar raap en gedreven. Professionaliteit en passie ineen. Een politicus waar GroenLinks nog jaren van zal genieten. Andrée van Es: een held!

Als toegift Andrée van Es in het eerste verkiezingsfilmpje van ‘klein links’ verenigd in GroenLinks. Let ook vooral op de mat die Paul Rosenmöller in zijn nek heeft liggen!

Links:                                                                                                                               Andrée van Es neemt prijs Amsterdams Wethouder van het Jaar in ontvangst          Andrée van Es over ‘Marikogate’